Deze gids is geschreven voor therapeuten en zorgverleners die al een praktijk hebben en natuurgeneeskunde willen toevoegen of verder uitbouwen. Hij zet op een rij wat natuurgeneeskunde volgens de beroepsgroep zelf is, welke opleidingen en beroepsverenigingen ertoe doen, en wat de wet in Nederland en in België van je vraagt, zodat je je vak met vertrouwen kunt uitoefenen.
Wat natuurgeneeskunde aan een praktijk toevoegt
Natuurgeneeskunde vertrekt van de persoon, niet van één klacht. De vragen gaan over voeding, slaap, beweging, stress, leefomgeving en de volgorde waarin dingen zijn ontstaan. De hefbomen die ze inzet, een evenwichtiger voeding, een regelmatiger ritme, meer beweging, minder belasting, zijn op zich door niemand omstreden. Wat de natuurgeneeskundig therapeut toevoegt, is de tijd en de methode om ze per cliënt toe te passen, op te volgen en bij te sturen, in een ruimte die een kort consult niet biedt.
Voor wie al als diëtist, verpleegkundige, kinesitherapeut, coach of orthomoleculair therapeut werkt, is natuurgeneeskunde vaak eerder een verdieping dan een nieuw beroep: dezelfde cliënten, een bredere blik, meer adviezen rond voeding en leefstijl. Orthomoleculair werkenden herkennen veel uitgangspunten. Meer daarover lees je in wat orthomoleculaire geneeskunde is.
Wat is natuurgeneeskunde? Definitie en uitgangspunten
Er bestaat in Nederland noch in België een wettelijke definitie. De bruikbaarste omschrijvingen komen van de beroepsgroep zelf, en die liggen dicht bij elkaar.
RBCZ, het Nederlandse kwaliteitsregister voor complementaire zorg, omschrijft natuurgeneeskunde als "een holistische therapievorm, welke gelooft in het zelfgenezend vermogen van het lichaam". Klachten worden gezien als een disbalans waarin onder meer emotie, roken, alcohol en conserveringsmiddelen een rol spelen, en de therapeut ondersteunt het herstellend vermogen met natuurlijke middelen. De LVNT, de Landelijke Vereniging Natuurgeneeskundig Therapeuten, zegt het zo: haar leden werken "vanuit een fundamenteel vertrouwen in het zelfhelend vermogen van de mens".
In België beschrijft de BBNa, de Beroepsvereniging Beoefenaars Natuurgeneeskunde, het vak als een "moderne natuurgeneeskunde die enerzijds steunt op de authentieke basisprincipes van Hippocrates en Galenus en anderzijds op de moderne, medische kennis". De Franstalige Union des Naturopathes de Belgique (UNB) noemt vijf principes: een vitalistische filosofie, aandacht voor het terrein van de persoon, een oorzakelijke benadering, een holistische benadering en technieken van levenshygiëne.
Internationaal verwijst de beroepsgroep naar zes principes, die volgens een rapport van de World Naturopathic Federation in alle landen waar het vak wordt uitgeoefend zeer consistent zijn: het helend vermogen van de natuur (vis medicatrix naturae), oorzaken opsporen en aanpakken (tolle causam), eerst geen schade berokkenen (primum non nocere), de therapeut als leraar (docere), de hele persoon in beeld nemen (tolle totum) en preventie.
Wat een natuurgeneeskundig therapeut in de praktijk doet
Het consult begint met een uitgebreide anamnese: klachten en hun tijdlijn, voeding, slaap, beweging, stress, medicatie en wat de cliënt zelf al heeft geprobeerd. De Europese Academie voor natuurlijke gezondheidszorg vat de kerntaken van haar afgestudeerden samen als een intakegesprek afnemen, een plan uitwerken en uitvoeren, en "cliënten opvolgen, begeleiden en bijsturen".
Welke methoden daarna aan bod komen, hangt af van de opleiding en van de cliënt. RBCZ noemt onder meer kruiden, acupunctuur, voedings- en leefstijladvies, homeopathie, gesprekstherapie en massage, en benadrukt dat de therapeut per cliënt en per hulpvraag kiest en het plan samen met de cliënt opstelt. De Belgische school IHMN beschrijft de naturopaat als gezondheidsopvoeder en adviseur: iemand die informeert, sensibiliseert en de cliënt helpt zijn eigen gewoonten bij te sturen. Dat sluit naadloos aan bij het principe van de therapeut als leraar.
Goed werk in dit vak is complementair werk. De BBNa schrijft dat haar leden geen gebruik maken van de voorbehouden handelingen van artsen en paramedici, en dat een cliënt natuurgeneeskunde kan kiezen als aanvulling op een reguliere behandeling. In de praktijk betekent dat: weten wanneer je doorverwijst, het lopende medische traject van je cliënt respecteren en samenwerken met de huisarts waar dat kan.
Natuurgeneeskundige, natuurgeneeskundig therapeut of natuurarts?
"Natuurgeneeskundige" en "natuurgeneeskundig therapeut" worden door scholen en beroepsverenigingen door elkaar gebruikt. Geen van beide is een beschermde titel. In Nederland staat het beroep niet bij de elf beroepen met een beschermde titel uit de Wet BIG; in België schrijft de UNB zelf dat de naturopathie er nog niet erkend is.
"Natuurarts" is een ander verhaal. In Nederland is "arts" een van die elf beschermde titels, die je alleen met een BIG-registratie mag voeren. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) treedt op wanneer iemand onbevoegd een titel voert die is voorbehouden aan BIG-geregistreerden "of een daarop gelijkende titel". De benaming natuurarts hoort dus bij artsen die natuurgeneeskunde in hun praktijk integreren, zoals de leden van de vakgroep natuurgeneeskunde en leefstijlgeneeskunde van de AVIG, de Artsenvereniging voor Integrale Geneeskunde. Ben je geen arts, dan is natuurgeneeskundig therapeut de juiste en volkomen volwaardige benaming.
Opleidingen en niveaus
Nederland: de lat ligt bij de beroepsvereniging
In Nederland bepaalt niet de school maar de beroepsvereniging welk niveau telt, omdat het lidmaatschap de toegang is tot de aanvullende verzekering.
RBCZ vraagt een opleiding op hbo-niveau van drie tot vier jaar, een door CPION of SNRO erkend diploma medische en/of psychosociale basiskennis, lidmaatschap van een aangesloten beroepsorganisatie, een AGB-code, een beroeps- en bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering, aansluiting bij een door VWS erkende geschillencommissie, tuchtrecht en een VOG. De VBAG vraagt een geaccrediteerde integratieve beroepsopleiding op hbo-niveau van drie jaar of meer, en stelt een diploma medische en/of psychosociale basiskennis volgens PLATO verplicht. De LVNT vraagt een door haar erkende opleiding, plus basiskennis op hbo-niveau volgens PLATO.
Die medische en psychosociale basiskennis (MBK en PsBK) is de eis die in brochures het minst opvalt. De eindtermen zijn opgesteld door PLATO (Platform Onderwijs, Opleiding en Organisatie), verbonden aan de Universiteit Leiden, in opdracht van de zorgverzekeraars. Sinds 1 januari 2017 moet elke zorgaanbieder die vergoeding wil, aantoonbaar over die basiskennis beschikken. Heb je een (para)medische vooropleiding of een BIG-registratie, dan kan die als bewijs dienen; anders volg je een apart, geaccrediteerd traject.
Twee voorbeelden van beroepsopleidingen:
- HVNA, Natuurgeneeskunde: vierjarige deeltijdopleiding op hbo-niveau, ongeveer 32 lesdagen per collegejaar op zaterdag, volledig geaccrediteerd door CPION. De kosten en toelatingsvoorwaarden staan in de studiegids.
- Instituut Evenwijs, Orthomoleculair natuurgeneeskundig therapeut: modulair opgezette beroepsopleiding van vier en een half jaar op hbo-niveau.
Voor de orthomoleculaire routes, met prijzen en studiepunten, is er een apart overzicht: opleiding orthomoleculair therapeut.
België: geen wettelijk kader, wel duidelijke referenties
In België bestaat geen erkende opleiding natuurgeneeskunde. De beroepsverenigingen hanteren wel hun eigen referentiekader.
- Europese Academie voor natuurlijke gezondheidszorg (vzw, opgericht in 1988, met locaties in Antwerpen, Gent, Genk en Maastricht): tweejarige opleiding Natuurgeneeskundig therapeut, dagopleiding op donderdag in Genk. Lesgeld 1.295 euro voor het eerste jaar en 1.395 euro voor het tweede, verzekering inbegrepen, studieboeken niet. Het programma bevat onder meer anatomie, fysiologie en pathologie als medische basiskennis, voedingsleer, fytotherapie en aromatherapie. Dit diploma geeft toegang tot de BBNa, die daarnaast ook de gezondheidstherapeut met een vierjarige opleiding tot haar leden rekent.
- UNB-referentie: de UNB promoot een opleiding van minimaal 1.200 uur, waarvan minstens 150 uur gesuperviseerde klinische opleiding, en erkent geen afstandsonderwijs. Het Franstalige IHMN (Namen en Luik, actief sinds 1984, door de UNB erkend sinds 2025) biedt een cursus naturopathie over vier jaar, met gemiddeld 53 lesdagen per jaar aan 74 euro per dag plus 74 euro inschrijvingsgeld.
Beroepsverenigingen
In Nederland zijn de LVNT, de VBAG en de NWP (Beroepsvereniging voor Natuurgeneeskundig werkende Professionals) de namen die je het vaakst tegenkomt. Alle drie zijn aangesloten bij RBCZ en staan op de lijsten van erkende beroepsverenigingen van Menzis en Zilveren Kruis. Coöperatie VGZ eist lidmaatschap van minstens één erkende koepel (KAB, NAP, NVAZ of RBCZ) of beroepsvereniging. De VBAG rekent 470 euro per jaar plus 95 euro intake, aansprakelijkheidsverzekeringen en vijfjaarlijkse visitatie inbegrepen.
In België zijn er twee referenties. De BBNa is een door de Raad van State erkende beroepsvereniging, met toelating op basis van een diploma van de Europese Academie of een aantoonbaar gelijkwaardige opleiding, en een zoekfunctie voor cliënten. De UNB is een beroepsunie die sinds 19 maart 2008 door de Raad van State is erkend en lid is van de World Naturopathic Federation. Een lidmaatschap leidt in België niet tot terugbetaling, maar geeft je een deontologisch kader, collega's en zichtbaarheid.
Nederland: statuut en wettelijk kader
De natuurgeneeskundig therapeut valt niet onder de Wet BIG, maar de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) is volledig van toepassing. De kernnorm staat in artikel 2 lid 3: de alternatieve zorgaanbieder verleent alleen zorg die buiten noodzaak niet leidt tot schade of een aanmerkelijke kans op schade voor de gezondheid van de cliënt. Daarnaast heb je een klachtenfunctionaris nodig die gratis is voor je cliënten, en ben je sinds 2017 verplicht aangesloten bij een erkende geschilleninstantie. Een lidmaatschap van een beroepsvereniging regelt dat in de praktijk vaak voor je.
De IGJ oordeelt uitdrukkelijk niet over de werkzaamheid van alternatieve therapieën. Ze grijpt in wanneer er schade of een aanmerkelijke kans op schade is, bijvoorbeeld wanneer cliënten worden afgehouden van reguliere zorg, wanneer iemand onbevoegd voorbehouden handelingen verricht of een beschermde titel voert. Wie complementair werkt, doorverwijst en zijn titel correct voert, zit dus goed.
Btw-vrijstelling is mogelijk bij een gelijkwaardig kwaliteitsniveau, bijvoorbeeld een hbo-bachelor van 240 ECTS gericht op het beroep, altijd met medische of psychosociale basiskennis. De volledige uitwerking, met AGB-code en kleineondernemersregeling, staat in orthomoleculair therapeut worden: statuut en erkenning; voor natuurgeneeskunde gelden dezelfde regels.
België: statuut na de opheffing van de wet Colla
De wet van 29 april 1999 op de niet-conventionele praktijken, de wet Colla, ging over vier disciplines: homeopathie, osteopathie, chiropraxie en acupunctuur. Ze is opgeheven door de wet van 25 november 2025 houdende diverse bepalingen inzake gezondheid, bekendgemaakt in het Belgisch Staatsblad van 31 december 2025. Natuurgeneeskunde viel er nooit onder, dus voor jouw praktijk verandert er weinig: er was geen specifiek kader en er is er nog altijd geen.
Wat wel geldt, is de grens van de onwettige uitoefening van de geneeskunde uit de gecoördineerde wet van 10 mei 2015. Die viseert het gewoonlijk verrichten, zonder de vereiste kwalificaties, van handelingen die tot doel hebben, "of wordt voorgesteld tot doel te hebben", de gezondheidstoestand te onderzoeken, ziekten op te sporen, een diagnose te stellen of een behandeling in te stellen van een pathologische toestand. Die tweede formulering is voor je communicatie belangrijk: ook hoe je je werk voorstelt, telt mee. Spreek dus over begeleiding, leefstijl, voeding en preventie, laat de diagnose aan de arts en verwijs door wanneer een klacht medisch onderzoek vraagt.
Sinds 1 januari 2022 zijn beoefenaars van niet-gereglementeerde beroepen alleen van btw vrijgesteld als ze de noodzakelijke kwalificaties aantonen. Laat je positie bevestigen door je boekhouder; het sociaal statuut staat in het statuutartikel hierboven.
Vergoeding: wat je cliënt terugkrijgt
In Nederland wordt natuurgeneeskunde volgens RBCZ door veel zorgverzekeraars gedeeltelijk vergoed vanuit een aanvullend pakket. De voorwaarden verschillen wel sterk per verzekeraar. Zilveren Kruis vraagt een persoonlijke AGB-code en aansluiting bij een erkende beroepsvereniging, en vergoedt in 2026 tot 40 euro per dag met een jaarplafond van 250, 450 of 650 euro naargelang het pakket, voor de behandelvormen op zijn lijst; "natuurgeneeskunde" staat daar als zodanig niet bij, LVNT, VBAG en NWP wel bij de erkende verenigingen. Zorgwijzer meldt dat de Achmea-labels prestatiecode 24005, "Behandeling overige natuurgeneeskunde", niet meer dekken, en dat a.s.r., DSW, Stad Holland en Zorg en Zekerheid natuurgeneeskundige therapie alleen vergoeden bij een BIG-geregistreerde arts. Praktisch: ken de polissen van je cliënten en vermeld je AGB-code, je beroepsvereniging en de prestatiecode op elke factuur.
In België vergoeden de ziekenfondsen die hun voorwaarden publiceren alleen bepaalde disciplines. Helan geeft bijvoorbeeld 12 euro per sessie, met een maximum van 72 euro per kalenderjaar, voor acupunctuur, osteopathie en chiropraxie; een natuurgeneeskundig consult staat daar niet bij. Je tarief is dus volledig privaat, en je communiceert dat best vooraf.
Nederland en België naast elkaar
The detailed table for this section is shown at the end of the article.
> Wat dit voor jou betekent > Natuurgeneeskunde geeft je de tijd en de methode om met cliënten te werken aan wat hun gezondheid dag na dag bepaalt, en dat is waardevol werk. In Nederland is de belangrijkste keuze of je in het vergoedingscircuit wilt: zo ja, dan bepalen de eisen van je beroepsvereniging je opleiding, inclusief de basiskennis volgens PLATO. In België werk je zonder erkenningskader, en dan is een lidmaatschap van de BBNa of de UNB je beste kwaliteitslabel. In beide landen bescherm je je praktijk met dezelfde gewoonten: een correcte titel, heldere communicatie over begeleiding en preventie, en een vlotte samenwerking met de arts van je cliënt.
Om te onthouden
- Natuurgeneeskunde vertrekt van het zelfherstellend vermogen en van de hele persoon; de beroepsverenigingen in Nederland, België en internationaal sluiten daarin op elkaar aan.
- "Natuurgeneeskundig therapeut" en "natuurgeneeskundige" zijn vrije benamingen; "natuurarts" bevat in Nederland de beschermde titel arts.
- In Nederland opent een hbo-opleiding van drie tot vier jaar plus MBK/PsBK volgens PLATO de deur naar LVNT, VBAG of NWP en naar vergoeding.
- De Wkkgz geldt in Nederland vanaf je eerste consult: klachtenfunctionaris en geschilleninstantie zijn verplicht.
- In België is de wet Colla opgeheven (wet van 25 november 2025); natuurgeneeskunde viel er nooit onder, de grens blijft de onwettige uitoefening van de geneeskunde.
- Vergoeding bestaat in Nederland gedeeltelijk en per verzekeraar verschillend; in België niet via de ziekenfondsen met openbare voorwaarden.
Voedings- en suppletieadvies maakt vaak deel uit van een natuurgeneeskundig plan. Simplycure is een gratis platform voor zorgverleners: je vergelijkt meer dan 4.500 producten van 250+ laboratoria, je stuurt je aanbeveling in één link, en je cliënt bestelt zelf en wordt rechtstreeks beleverd, zonder voorraad in je praktijk. 15.000 zorgverleners werken er al mee. Ontdek Simplycure voor natuurgeneeskundig therapeuten.
> Disclaimer. Deze tekst is informatief en weerspiegelt de geciteerde bronnen op de datum van raadpleging. Hij vervangt geen juridisch, fiscaal of deontologisch advies op maat; toets je eigen situatie bij een professional of bij je beroepsvereniging. Natuurgeneeskunde vervangt geen medische diagnose of behandeling.
Bronnen
- RBCZ, "Natuurgeneeskunde": https://rbcz.nu/therapie-a-z/natuurgeneeskunde/ (geraadpleegd op 8 oktober 2026)
- RBCZ, "Aanmeldprocedure": https://rbcz.nu/aanmeldprocedure/ (geraadpleegd op 8 oktober 2026)
- LVNT, homepage: https://www.lvnt.nl/ (geraadpleegd op 8 oktober 2026)
- LVNT, "Toelatingscriteria": https://www.lvnt.nl/toelatingscriteria (geraadpleegd op 8 oktober 2026)
- VBAG, "Therapeutlidmaatschap": https://vbag.nl/therapeut-lidmaatschap/ (geraadpleegd op 8 oktober 2026)
- NWP, homepage: https://nwp-natuurgeneeskunde.nl/ (geraadpleegd op 8 oktober 2026)
- CPION, "Medische en Psychosociale Basiskennis": https://www.cpion.nl/Page/Basiskennis (geraadpleegd op 8 oktober 2026)
- HVNA, opleiding Natuurgeneeskunde: https://www.hvna-opleidingen.nl/natuurgeneeskunde/ (geraadpleegd op 8 oktober 2026)
- Instituut Evenwijs, opleidingsaanbod: https://www.evenwijs.nl/ (geraadpleegd op 8 oktober 2026)
- P. Snider, J. Zeff, "Unifying Principles of Naturopathic Medicine: Origins and Definitions", Integrative Medicine: A Clinician's Journal, 2019, 18(4): 36-39: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7219457/ (geraadpleegd op 8 oktober 2026)
- BBNa, Beroepsvereniging Beoefenaars Natuurgeneeskunde: https://natuurgeneeskundigen.be/ (geraadpleegd op 8 oktober 2026)
- Europese Academie voor natuurlijke gezondheidszorg, opleiding Natuurgeneeskundig therapeut: https://www.europeseacademie.be/opleidingen/opleiding-gezondheidstherapeut/ (geraadpleegd op 8 oktober 2026)
- UNB, "Devenir naturopathe": https://www.unb.be/devenir-naturopathe (geraadpleegd op 8 oktober 2026)
- IHMN, formation Naturopathie en inscriptions et tarifs: https://ihmn.be/formations/naturopathie en https://ihmn.be/formations/inscriptions-tarifs (geraadpleegd op 8 oktober 2026)
- Ondernemersplein, "Inschrijven in het BIG-register": https://ondernemersplein.overheid.nl/inschrijven-in-het-big-register (geraadpleegd op 8 oktober 2026)
- Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, "Alternatieve behandelaars": https://www.igj.nl/zorgsectoren/eerstelijnszorg/alternatieve-behandelaars (geraadpleegd op 8 oktober 2026)
- AVIG, homepage: https://www.avig.nl/ (geraadpleegd op 8 oktober 2026)
- Rijksoverheid, voorschriften zorgaanbieders Wkkgz: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/kwaliteit-van-de-zorg/vraag-en-antwoord/voorschriften-zorgaanbieders-wet-kwaliteit-klachten-en-geschillen-zorg (geraadpleegd op 8 oktober 2026)
- Coöperatie VGZ, "Erkende koepelorganisaties": https://www.cooperatievgz.nl/zorgaanbieders/alternatieve-zorg/beleid/erkende-koepelorganisaties (geraadpleegd op 8 oktober 2026)
- Menzis, "Erkende beroepsverenigingen alternatieve zorg", mei 2026: https://www.menzis.nl/-/m/publieke-sites/menzis/consument/downloads/2026/erkende-beroepsvereningen/erkende-beroepsverenigingen-alternatieve-zorg-menzis-mei-2026.pdf (geraadpleegd op 8 oktober 2026)
- Zilveren Kruis, "Alternatieve geneeswijzen": https://www.zilverenkruis.nl/consumenten/vergoedingen/alternatieve-geneeswijzen en "Overzicht beroepsverenigingen en behandelingen alternatieve zorg" 2026: https://www.zilverenkruis.nl/-/media/zilverenkruis/files/consumenten/vergoedingen_downloads/2026/reglementen/90408-2601-zk-alternatievegeneeswijzen.pdf (geraadpleegd op 8 oktober 2026)
- Zorgwijzer, "Natuurgeneeskunde vergoeding (2026)": https://www.zorgwijzer.nl/vergoeding/natuurgeneeskunde (geraadpleegd op 8 oktober 2026)
- Belastingdienst, "Gelijkwaardig kwaliteitsniveau bij medische diensten": https://www.belastingdienst.nl/wps/wcm/connect/bldcontentnl/belastingdienst/zakelijk/btw/tarieven_en_vrijstellingen/vrijstellingen/gezondheidszorg/medische_beroepsbeoefenaren/gelijkwaardig_kwaliteitsniveau_bij_medische+diensten (geraadpleegd op 8 oktober 2026)
- Artsenkrant, "Wet 'diverse bepalingen inzake gezondheid' gepubliceerd": https://artsenkrant.pmg.be/nl/dossier/EAKbe2552S54_00 (geraadpleegd op 8 oktober 2026)
- Medi-Sfeer, "Einde van de Colla-wet: acupuncturisten weigeren 'grijze tolerantie'": https://www.medi-sfeer.be/nl/nieuws/beroepsnieuws/einde-van-de-colla-wet-acupuncturisten-weigeren-lsquo-grijze-tolerantie-rsquo.html (geraadpleegd op 8 oktober 2026)
- Elfri, "Onwettige uitoefening geneeskunde" (gecoördineerde wet van 10 mei 2015): https://www.elfri.be/onwettige-uitoefening-geneeskunde (geraadpleegd op 8 oktober 2026)
- Practicali, btw-plicht (para)medische beroepen vanaf 1 januari 2022: https://www.practicali.be/blog/medici-paramedici-btw-plichtig-vanaf-1-januari-2022 (geraadpleegd op 8 oktober 2026)
- Helan, "Terugbetalingsaanvraag alternatieve behandelingen": https://my.helan.be/ajax/documentPreview.html?id=3&filename=Terugbetaling-alternatieve-behandelingen.pdf (geraadpleegd op 8 oktober 2026)
